Vrouwen worden gemiddeld ouder dan mannen. Goed nieuws, zou je denken. Maar uit een rapport van de Verenigde Naties dat deze maand verscheen, blijkt dat vrouwen ook 25 procent meer van hun leven in slechte gezondheid doorbrengen. Hun pijn wordt vaker afgedaan als psychisch, hun symptomen worden verkeerd gelezen en diagnoses komen structureel te laat. De gezondheidszorg is decennialang gebouwd op onderzoek bij mannen, en de gevolgen daarvan zijn nog dagelijks voelbaar.
De cijfers liegen niet
Het rapport van UN Women spreekt duidelijke taal. Vrouwen brengen wereldwijd gemiddeld 10,9 jaar in slechte gezondheid door, tegenover 8,0 jaar bij mannen. Dat verschil is niet biologisch onvermijdelijk. Het komt grotendeels door systematische vertekening in medisch onderzoek en in de manier waarop artsen klachten beoordelen.
In Nederland herkent het LUMC dat beeld. Professor Hedwig Vos, huisarts en onderzoeker aan het Leids Universitair Medisch Centrum, vertelde eerder dit jaar dat klachten van vrouwen nog altijd te vaak worden afgedaan als iets dat tussen de oren zit. Het gevolg: vrouwen gaan keer op keer terug naar de huisarts, zonder de behandeling te krijgen die ze nodig hebben.
Decennia van onderzoek op mannenlichamen
Een groot deel van het probleem zit in de basis van de medische wetenschap. Onderzoek werd jarenlang vrijwel uitsluitend op mannen gedaan. De resultaten werden vervolgens op iedereen toegepast, alsof vrouwenlichamen identiek reageren. Dat is niet zo.
Vrouwen hebben andere symptomen bij hartproblemen. Denk aan vermoeidheid of kortademigheid in plaats van de klassieke pijn op de borst. Ze reageren anders op medicijnen en hebben andere ziektebeelden bij dezelfde aandoeningen. Zelfs het speculum, het instrument dat gynaecologen gebruiken bij inwendig onderzoek, is nauwelijks veranderd sinds de negentiende eeuw. Ondanks alle medische vooruitgang is het comfort van vrouwen bij dit soort onderzoeken nooit een prioriteit geweest.
Endometriose als symptoom van een groter probleem
Een van de pijnlijkste voorbeelden is endometriose. Wereldwijd heeft ongeveer een op de tien vrouwen er last van, maar het duurt gemiddeld vier tot twaalf jaar voordat de diagnose wordt gesteld. Vier tot twaalf jaar van chronische pijn, vermoeidheid en onbegrip, terwijl de aandoening met de juiste behandeling beheersbaar is.
Ter vergelijking: erectiestoornissen krijgen verhoudingsgewijs meer onderzoeksbudget dan PMS, een klacht die honderden miljoenen vrouwen treft. Dat zegt iets over waar de prioriteiten liggen, en bij wie de onderzoeksagenda lange tijd in handen was.
April is de maand van vrouwengezondheid
Er beweegt gelukkig wel iets. April is in Nederland de Maand van de Vrouwengezondheid. Deze maand vond onder meer de week Hee, ben jij oke? plaats, met aandacht voor hormonen, de overgang en het bespreekbaar maken van klachten die nog altijd in de taboesfeer hangen.
Want dat is een deel van het probleem: vrouwen durven hun eigen klachten vaak niet serieus te nemen. Ze twijfelen of ze wel mogen klagen, of het echt erg genoeg is om naar de dokter te gaan. Die twijfel wordt versterkt door een medische cultuur die hun symptomen jarenlang heeft gebagatelliseerd.
Op de werkvloer is dat extra zichtbaar. Het ziekteverzuim in Nederland bevindt zich op het hoogste niveau in twintig jaar. In de zorg en het onderwijs, sectoren met veel vrouwelijke werknemers, stijgt het verzuim naar acht procent. Een aanzienlijk deel daarvan hangt samen met vrouwspecifieke gezondheidsklachten die op de werkvloer onbespreekbaar blijven. Benieuwd hoe je welzijnsroutine je soms juist tegenwerkt? Lees dan dit artikel over wellness-valkuilen.
Zo zorg je dat je arts wel luistert
De systemen veranderen langzaam, maar je hoeft daar niet op te wachten. Een paar concrete dingen die helpen:
- Houd een klachtendagboek bij. Noteer wanneer klachten optreden, hoe erg ze zijn en hoe lang ze duren. Artsen nemen gedetailleerde beschrijvingen serieuzer dan vage omschrijvingen.
- Vraag door. Als je arts zegt dat het stress of hormonen zijn, vraag dan welke diagnoses zijn uitgesloten en op basis waarvan.
- Neem iemand mee. Onderzoek laat zien dat vrouwen die vergezeld worden door een partner of vriend serieuzer worden onderzocht.
- Vraag om een doorverwijzing. Als je huisarts geen verklaring vindt, heb je recht op een verwijzing naar een specialist. Maak daar gebruik van.
- Ken je eigen lichaam. Een preventieve check helpt om een nulmeting te hebben waartegen je veranderingen kunt afzetten.
Wat dit voor jou betekent
De wereldwijde markt voor vrouwengezondheid groeit snel, van 440 miljard dollar nu naar een verwachte 600 miljard in 2030. Dat trekt onderzoekers en investeerders aan die verder kijken dan alleen reproductieve zorg. Studies naar de overgang, hartaandoeningen bij vrouwen en chronische pijn krijgen eindelijk meer aandacht en budget.
Maar geld alleen lost het niet op. Het begint bij bewustwording. Bij vrouwen die hun eigen klachten serieus nemen, bij artsen die niet automatisch naar stress grijpen, en bij onderzoekers die vrouwen standaard includeren in hun studies. De eerste stap is weten dat het probleem bestaat. En die stap heb je nu gezet.