Miljoenen vrouwen wilden haar: een pil zonder hormonen, eenmaal per week, zonder de bijwerkingen die zoveel vrouwen al jaren kennen van de klassieke pil. Vorig jaar leek het serieus dichterbij te komen. Maar begin juni maakte het Leids Universitair Medisch Centrum bekend dat het onderzoek voortijdig stopte. De reden: meer zwangerschappen dan verwacht, waaronder buitenbaarmoederlijke.
Hoe de pil haar status verloor
De anticonceptiepil is decennialang de meest gebruikte methode geweest voor vrouwen die niet zwanger willen worden. Maar ergens de afgelopen jaren is het imago gekanteld. Op TikTok en Instagram delen vrouwen massaal hun ervaringen met stemmingswisselingen, gewichtstoename, een lager libido en angstklachten die ze toeschrijven aan de hormonen in de pil.
De cijfers ondersteunen die verandering: vier op de tien jonge vrouwen zetten de afgelopen drie jaar hun pilstrip aan de kant. Ze kiezen voor het koperspiraaltje, condooms, fertility-tracking of een combinatie. Maar de zoektocht naar een pil zonder hormonen - het gemak zonder de bijwerkingen - bleef.
Precies dat gat probeerde het LUMC te vullen.
Mifepriston werkt anders dan een gewone anticonceptiepil
Mifepriston bevat zelf geen hormonen. Dat is het grote verschil met de klassieke pil, die synthetisch oestrogeen of progestine aan het lichaam toevoegt. Mifepriston blokkeert in plaats daarvan progesteron - het hormoon dat de baarmoeder voorbereidt op een zwangerschap. Zonder die voorbereiding kan een bevruchte eicel zich niet innestelen.
Buitenlands onderzoek was ronduit positief. Bij een wekelijkse dosis van 50 milligram had 95 procent van de vrouwen geen last van bijwerkingen. Bijkomend voordeel: minder menstruatiepijn en minder bloedverlies. En eenmaal per week slikken is makkelijker vol te houden dan dagelijks.
Voor vrouwen die geen oestrogeen mogen gebruiken vanwege een verhoogd tromboserisico, of die zorgen hebben over het effect op het risico op borstkanker, klonk dit als wat ze al jaren zochten. De stof wordt bij hogere doseringen - 200 milligram - al jaren veilig ingezet als abortuspil en bij miskramen. BNNVARA publiceerde eerder een uitgebreide uitleg over hoe mifepriston werkt als anticonceptiemiddel.
560 vrouwen in 14 ziekenhuizen
Het LUMC startte in 2024 het onderzoek WOMEN& More. Veertien Nederlandse ziekenhuizen deden mee. Meer dan 560 vrouwen slikten gedurende maximaal een jaar eenmaal per week 50 milligram mifepriston, als enig anticonceptiemiddel. Het was een serieuze studie met serieuze verwachtingen.
Als de resultaten hadden bevestigd wat de buitenlandse data suggereerden, had dit de meest gevraagde anticonceptie-innovatie in decennia kunnen zijn. Nederland zou dan voorloper zijn geweest in een nieuwe categorie anticonceptiva.
Meer zwangerschappen dan verwacht
Uit een tussentijdse evaluatie bleek dat er meer positieve zwangerschapstesten waren dan de onderzoekers hadden ingecalculeerd. Dat was al zorgelijk. Maar wat het onderzoek echt tot stilstand bracht, waren de buitenbaarmoederlijke zwangerschappen.
Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap - waarbij de bevruchte eicel zich niet in de baarmoeder maar in een eileider innestelt - is gevaarlijk als die niet op tijd ontdekt wordt. Een eileider kan scheuren, met ernstige inwendige bloedingen als gevolg. Het is een van de voornaamste oorzaken van zwangerschapsgerelateerde sterfte in de vroege fase.
Het LUMC besloot te stoppen. De precieze aantallen worden later in wetenschappelijke tijdschriften gepubliceerd. Hoofdonderzoekster Rebecca Gomperts liet weten teleurgesteld te zijn: mifepriston leek bijzonder geschikt voor vrouwen die geen hormonen verdragen. VRT NWS berichtte op 3 juni uitgebreid over de beslissing.
Wat er overblijft voor vrouwen die geen hormonen willen
De zoektocht is nog niet voorbij, maar vraagt wel om nuchtere verwachtingen.
Het meest effectieve hormoonvrije alternatief is het koperspiraaltje. Het beschermt tot tien jaar, heeft een faalpercentage van minder dan een procent en beinvloedt je hormoonhuishouding niet. Nadeel: de plaatsing is voor sommige vrouwen pijnlijk, en in de eerste maanden ervaren velen een zwaardere menstruatie.
Condooms beschermen bij correct gebruik voor 98 procent, maar in de dagelijkse praktijk daalt dat naar zo'n 85 procent door menselijke fouten. Fertility-trackingapps zijn populair maar minder betrouwbaar als enige methode bij onregelmatige cycli. Meer over hoe je cyclus je lichaam stuurt, lees je in ons artikel over cycle syncing.
Onderzoekers kijken ook naar andere paden: immunologische anticonceptie, verbeterde spiraalvarianten en andere stoffen. De mifepristone-studie is een terugslag, maar geen bewijs dat hormoonvrije anticonceptie onmogelijk is. Voor vrouwen die hormoonvrij willen leven in de menopauze gaat de wetenschap intussen door - zo werd eerder al een opvliegerspil zonder hormonen goedgekeurd.
Wat dit dossier ook blootlegt: vrouwengezondheidszorg heeft structureel meer onderzoek nodig dat specifiek op vrouwen is afgestemd. Vrouwen worden nog altijd minder serieus genomen door artsen, bleek al eerder uit onderzoek. Dat maakt elk geslaagd onderzoek naar vrouwengezondheid des te waardevoller.