Je kent vast wel iemand die zei dat ze "gewoon heel moe" was, of dat haar beha opeens knelde, en een paar dagen later bleek dat haar hart in de problemen zat. Geen film scene met iemand die naar de borst grijpt en neervalt, maar iets sluipends dat makkelijk wordt weggewuifd als stress of een slechte nachtrust. Dat is precies het probleem: hart en vaatziekten zijn wereldwijd doodsoorzaak nummer een bij vrouwen, en toch wordt het signaal vaak pas herkend als het eigenlijk al te laat is.
UMC Utrecht en Amsterdam UMC lanceerden onlangs een landelijke kennistest om te meten hoeveel Nederlanders eigenlijk weten over hart- en vaatziekten bij vrouwen. Het korte antwoord: niet zo veel. En dat is niet gek, want het beeld dat de meeste mensen hebben van een hartinfarct is nog altijd op mannen gebaseerd.
Je lichaam waarschuwt je, alleen niet zo hard
Volgens de Hartstichting overlijden er in Nederland dagelijks ongeveer evenveel vrouwen als mannen aan hart- en vaatziekten. Het verschil zit in hoe die ziekte zich aankondigt. Bij mannen heeft ongeveer 50 tot 70 procent bij een hartinfarct de klassieke, drukkende pijn op de borst. Bij vrouwen is dat maar 40 tot 60 procent. De rest krijgt vagere klachten: kortademigheid, misselijkheid, pijn in de bovenbuik, een doffe pijn tussen de schouderbladen, of een vermoeidheid die met niets te vergelijken is.
Dat maakt het extra lastig, want die klachten passen ook bij een drukke week, een griepje of gewoon een slechte periode. Precies dat is waarom signalen die op iets anders wijzen zo vaak worden gemist, of pas laat serieus genomen worden.
De bh-test en andere signalen die je niet verwacht
Onderzoekers van het LUMC noemen een aantal alledaagse waarschuwingssignalen die je zelf kunt herkennen, juist omdat ze zo gewoon lijken. Een beha die opeens strakker zit terwijl je niet bent aangekomen, kan wijzen op vasthouden van vocht rond het hart. Extreme, aanhoudende vermoeidheid die niet overgaat met slaap is een ander signaal dat vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen voorafgaand aan hartproblemen.
Andere dingen om op te letten: kortademigheid bij inspanning die je normaal makkelijk aankan, een onrustig of jagend gevoel in de borst zonder duidelijke pijn, en misselijkheid of braken die niet past bij wat je hebt gegeten. Geen van deze klachten betekent automatisch dat er iets mis is, maar de combinatie of het aanhouden ervan is een reden om naar de huisarts te gaan en dat ook hardop te zeggen: dit voelt anders dan normaal.
- Ongewone, aanhoudende vermoeidheid die niet met rust overgaat
- Kortademigheid bij dingen die je normaal zonder moeite doet
- Misselijkheid, braken of pijn in de bovenbuik zonder duidelijke oorzaak
- Een drukkend of onrustig gevoel in de borst, ook zonder scherpe pijn
- Pijn die uitstraalt naar je rug, kaak of tussen je schouderbladen
Waarom artsen het vaker over het hoofd zien
Onderzoek van de Universiteit Leiden laat zien dat vrouwen met hartklachten vaker eerst een andere diagnose krijgen, zoals een angststoornis of "het zit tussen de oren", voordat er verder onderzoek volgt. Dat kost tijd, en bij hartproblemen is tijd precies wat je niet wilt verliezen. Tussen 1980 en 2020 stegen ziekenhuisopnames voor een hartinfarct bij mannen met 17 procent, bij vrouwen met 37,5 procent. En de kans om de eerste dertig dagen, het eerste jaar én de eerste vijf jaar na een infarct te overleven, ligt bij vrouwen lager dan bij mannen.
Dat is geen reden voor paniek, wel een reden om jezelf serieus te nemen. Precies zoals bij andere aandoeningen die bij vrouwen lang onopgemerkt blijven, helpt het om vooraf te weten dat het beeld dat de meeste mensen hebben, niet automatisch op jou van toepassing is.
De overgang verandert de spelregels
Vóór de overgang beschermt oestrogeen de vaatwand, wat een van de redenen is waarom jonge vrouwen relatief zelden een hartinfarct krijgen. Na de overgang verdwijnt die bescherming geleidelijk en stijgt het risico merkbaar, precies in de periode waarin veel vrouwen zelf minder aan hun hart denken en meer bezig zijn met andere overgangsklachten. Roken is dan de grootste losse risicofactor voor een infarct vóór het vijftigste jaar, gevolgd door hoge bloeddruk, hoog cholesterol en langdurige stress.
Ook chronische stress en burn-out spelen een rol, niet alleen als gevoel maar ook als iets dat je lichaam meetbaar belast. Dat sluit aan bij wat we eerder schreven over hoe burn-out bij vrouwen zich anders uit dan het klassieke uitgeblust-zijn: langdurige overbelasting laat sporen na die verder gaan dan vermoeidheid alleen.
Wat dit voor jou betekent
Je hoeft niet elke keer dat je moe bent te denken dat er iets mis is met je hart. Wel helpt het om te weten dat jouw lichaam bij hartproblemen andere taal spreekt dan het schoolvoorbeeld dat de meeste mensen kennen. Ken je familiegeschiedenis, laat je bloeddruk en cholesterol af en toe checken, zeker rond en na de overgang, en twijfel niet om terug te gaan naar de huisarts als een klacht aanhoudt of steeds terugkomt, ook als je de eerste keer gerustgesteld werd. Jij kent je eigen lichaam het beste, en dat "dit voelt gewoon anders dan normaal" is vaker een goede reden om door te vragen dan je denkt.
