Jarenlang klonk het advies bij hevige menstruatiepijn ongeveer hetzelfde: neem een paracetamolletje en ga door met je dag. Sinds 20 april 2026 ligt dat anders. Huisartsen werken voortaan met een nieuwe richtlijn, de NHG-Standaard Dysmenorroe, die veel duidelijker vastlegt wanneer pijn niet normaal is en wanneer verder onderzoek nodig is.
Voor de gemiddelde vrouw met een pijnlijke cyclus verandert er niet meteen iets aan het doosje pillen in het kastje. Wat wel verandert, is hoe serieus je huisarts de klacht moet nemen en hoe snel je wordt doorverwezen als de standaardbehandeling niet aanslaat.
Wat er nu concreet verandert bij de huisarts
De oude richtlijn dateerde van bijna twintig jaar geleden en ging vooral over pijnstilling. De nieuwe standaard besteedt voor het eerst uitgebreid aandacht aan secundaire dysmenorroe, pijn die wordt veroorzaakt door een onderliggende aandoening zoals endometriose. Huisartsen krijgen instructies om bij het eerste consult al door te vragen: begon de pijn pas later in je leven, wordt hij geleidelijk erger, en reageert hij wel of niet op de gebruikelijke middelen. Dat onderscheid bepaalde vroeger vaak of iemand serieus werd genomen of naar huis werd gestuurd met het advies om vol te houden.
Dat vrouwen minder snel geloofd worden door hun arts blijkt al langer uit onderzoek, en juist daarom is deze aanscherping relevant. De richtlijn geeft huisartsen nu een concreet stappenplan in plaats van een onderbuikgevoel, en dat stappenplan begint met vragen stellen in plaats van meteen een recept uitschrijven.
Wat endometriose eigenlijk met je lichaam doet
Bij endometriose groeit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder, bijvoorbeeld op de eierstokken of de darmen. Dat weefsel reageert net als het slijmvlies in de baarmoeder op je hormonen, maar kan nergens naartoe tijdens je menstruatie. Het gevolg is ontsteking, verklevingen en bij veel vrouwen jarenlange, uitputtende pijn. Naar schatting heeft ongeveer een op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd er in meer of mindere mate last van, al lopen schattingen uiteen omdat de diagnose lang niet altijd wordt gesteld.
Precies dat laatste punt is waar de nieuwe richtlijn iets aan probeert te doen. Klachten die decennialang werden afgedaan als een zware, maar normale menstruatie, moeten voortaan sneller worden herkend als een mogelijk signaal van iets dat behandeling verdient.
Pijnstillers of de pil, allebei prima als eerste stap
Opvallend detail in de nieuwe standaard: paracetamol of een NSAID zoals ibuprofen en de hormonale anticonceptiepil worden nu als gelijkwaardige eerste opties gezien, ook als endometriose wordt vermoed. Je hoeft dus niet eerst maandenlang pijnstillers te proberen voordat de pil als optie op tafel komt, en andersom hoeft de pil niet de enige uitweg te zijn als je daar liever niet aan begint. De richtlijn adviseert bovendien om NSAID's al bij de eerste tekenen van pijn in te nemen en te stoppen zodra de dysmenorroe wegtrekt, in plaats van te wachten tot de pijn ondraaglijk is.
Voor wie recent naar het gestrande onderzoek naar een hormoonvrije pil keek: de keuze tussen wel of geen hormonen blijft dus voorlopig een afweging tussen twee bekende opties, niet drie. Wat verandert, is dat je huisarts die afweging nu expliciet met je moet doornemen in plaats van standaard naar de pil te grijpen.
Wanneer je huisarts moet doorverwijzen
De richtlijn noemt voor het eerst een harde termijn: verbetert de pijn onvoldoende na drie tot zes maanden behandeling, dan hoort een verwijzing naar de gynaecoloog erbij. Voorheen kon dat traject veel langer duren, vooral omdat er geen duidelijk afkappunt lag vastgelegd en de beslissing afhing van de individuele huisarts. Onderzoek van de Endometriose Stichting laat al jaren zien dat het gemiddeld zeven tot tien jaar duurt voordat de diagnose endometriose wordt gesteld, met een lange geschiedenis van consulten waarin klachten werden gebagatelliseerd. Een vaste termijn in de richtlijn moet dat wachten flink inkorten.
Endometriose herkennen zonder meteen een echo
Een tweede opvallende keuze: de richtlijn adviseert huisartsen om niet standaard een vaginale echo aan te vragen bij het vermoeden van endometriose. In plaats daarvan draait het om een grondig gesprek en, waar nodig, lichamelijk onderzoek. Een echo in de eerste lijn levert namelijk vaak geen duidelijk beeld op van endometriose, terwijl het onderzoek zelf wel drempelverhogend kan werken voor vrouwen die de stap naar de huisarts al spannend vinden. Wie twijfelt of de eigen pijn binnen de normale grenzen valt, vindt een uitgebreide zelftest op Thuisarts.nl, de patientensite van de gezamenlijke huisartsen.
Die verschuiving past ook bij een bredere trend in hoe er naar de cyclus wordt gekeken. Cycle syncing kreeg het afgelopen jaar veel aandacht als manier om met je hormonen mee te bewegen, maar een richtlijn die daadwerkelijk vastlegt wanneer pijn medisch onderzoek verdient, is een heel ander soort erkenning dan een lifestyletrend. Het is de stap van "luister naar je lichaam" naar "je huisarts moet nu ook echt luisteren".
Dit doe je morgen anders als je huisarts je pijn wegwuift
Herken je jezelf in aanhoudende, hevige menstruatiepijn die niet overgaat met een paracetamolletje? Noem dan gerust de nieuwe NHG-Standaard Dysmenorroe in je volgende gesprek. Vraag concreet naar een tijdlijn: welke behandeling wordt nu ingezet, en wanneer volgt een verwijzing als die niet aanslaat? De volledige richtlijn staat gewoon online, dus je kunt er zelf naar verwijzen als een gesprek vastloopt of te snel wordt afgekapt.
Je hoeft niet langer te wachten tot een arts toevallig serieus genoeg naar je klachten luistert. De nieuwe regels doen dat nu voor je, en dat maakt van "misschien overdrijf ik" eindelijk een vraag die je hardop mag stellen aan iemand die verplicht is om erop door te vragen.