Ryan Murphy heeft drie seizoenen lang mannen neergezet als monsters. Jeffrey Dahmer, Ed Gein, de gebroeders Menendez: allemaal kregen ze een eigen Netflix-serie waarin de camera net zo lang op hun gezicht bleef hangen tot je bijna medelijden kreeg. Op 17 september verschijnt eindelijk het vierde hoofdstuk van Monster, en voor het eerst staat er een vrouw centraal. Lizzie Borden, de vrouw die in 1892 werd verdacht van het met een bijl vermoorden van haar eigen ouders, krijgt acht afleveringen om haar kant van het verhaal te vertellen. En die kant is heel anders dan het kinderrijmpje dat generaties Amerikaanse kinderen op het schoolplein zongen.
Wie was Lizzie Borden echt
Op de ochtend van 4 augustus 1892 werden Andrew Borden en zijn vrouw Abby dood aangetroffen in hun huis in Fall River, Massachusetts. Allebei waren ze met een bijl om het leven gebracht, Abby negentien keer, Andrew elf keer. Hun 32-jarige dochter Lizzie was op dat moment in huis en werd een week later gearresteerd. Haar gedrag wekte argwaan: ze gaf tegenstrijdige verklaringen en verbrandde later een jurk die volgens haar vlekken had van huishoudelijk werk, maar die de politie zag als vernietigd bewijs.
Het proces trok internationale aandacht. Na vijftien dagen deliberatie deed een volledig mannelijke jury slechts anderhalf uur over haar vrijspraak. Er was geen sluitend fysiek bewijs, en niemand anders werd ooit voor de moorden vervolgd. Ondanks die vrijspraak werd Lizzie in haar eigen stad verstoten en leefde ze de rest van haar leven als paria, terwijl haar naam vastgeklonken raakte aan een rijmpje over "veertig bijlklappen". Volgens het National Women's History Museum geldt het proces nog altijd als een vroeg voorbeeld van hoe media en publieke opinie het beeld van een verdachte kunnen vormen, los van wat er in de rechtszaal wordt bewezen.
Waarom Ryan Murphy nu kiest voor drie vrouwelijke 'monsters'
Murphy heeft zelf gezegd dat dit seizoen draait om drie vrouwen: Lizzie Borden (Ella Beatty), Aileen Wuornos (Sarah Paulson) en de Hongaarse gravin Elizabeth Báthory (Vicky Krieps). Dat is een bewuste breuk met de vorige seizoenen, die zich volledig richtten op mannelijke daders. Waar Dahmer en de Menendez-broers werden neergezet binnen een klassiek daderportret, kiest deze reeks voor iets anders: vrouwen die pas "monster" werden genoemd nadat ze weigerden zich te schikken naar de rol die van hen werd verwacht.
Volgens de officiële synopsis raken de repressieve dochter van een welvarende familie en haar opstandige dienstmeisje verstrikt in een huis dat gebouwd is op vernedering en wreedheid, en vluchten ze in een fantasie van seks, macht en wraak. Het is een framing die dichter bij het huidige "female rage"-genre ligt dan bij een klassieke true crime-reconstructie. Wil je meer van dat soort herschreven vrouwenverhalen? Ook Mary Bennet krijgt eindelijk de hoofdrol die ze verdient in een spin-off die een bijfiguur uit een klassiek verhaal alsnog een eigen stem geeft.
Ella Beatty en de rest van de cast
Ella Beatty, dochter van Warren Beatty en Annette Bening, speelt Lizzie Borden. In de trailer zegt ze de inmiddels beruchte zin "just let me have the first whack" met een blik die volgens recensenten meer verlangen dan waanzin uitstraalt. Charlie Hunnam en Rebecca Hall spelen haar ouders Andrew en Abby, Vicky Krieps speelt zowel dienstmeisje Bridget Sullivan als, in een aparte tijdlijn, Elizabeth Báthory. Billie Lourd en Joey Pollari vullen de cast aan als zus Emma en oom John Morse, en Sarah Paulson duikt aan het einde van de trailer op als Aileen Wuornos met de veelzeggende regel "oh, I fucking know what happened".
Murphy vertelde dat hij als kind het Lizzie Borden-rijmpje zo goed kende dat hij er ooit een schoolwedstrijd mee won. Die persoonlijke fascinatie zie je terug in hoe zorgvuldig de serie het rijmpje zelf inzet: de eerste teaser opent met een leeg theater waarin alleen een piano de beruchte melodie speelt, nog voordat er één beeld van Lizzie zelf te zien is.
Hoe dit verschilt van eerdere Lizzie Borden-verfilmingen
Lizzie Borden is al vaker verfilmd, van Lifetime's The Lizzie Borden Chronicles met Christina Ricci tot de film Lizzie uit 2018 met Chloë Sevigny en Kristen Stewart. Die laatste koos ook al voor een romantische lezing van de zaak, maar bleef dichter bij een klassiek kostuumdrama. Monster: The Lizzie Borden Story gaat verder: het plaatst de moorden expliciet binnen een huishouden waarin een vrouw geen enkele controle had over haar eigen leven, geld of toekomst, en laat zien hoe die onmacht kan omslaan in iets veel donkerders.
Dat is precies het patroon dat je ook terugziet in ander recent vrouwengericht entertainment: personages die weigeren zich te schikken naar wat er van ze verwacht wordt. Zo trapt de heldin in een andere nieuwe Netflix-hit elk huwelijksaanzoek af in plaats van de verwachte "ja" te geven. Het zijn andere tijdperken en andere genres, maar dezelfde onderliggende vraag: wat gebeurt er met een vrouw die weigert de rol te spelen die voor haar is uitgestippeld?
Wat je moet weten voor 17 september
Alle acht afleveringen komen in één keer online, dus een weekend bingen behoort tot de mogelijkheden. Hou er rekening mee dat de serie, zoals alle Monster-seizoenen, expliciet geweld bevat: dit is geen lichte kijkavond. Reken op ongeveer acht uur speeltijd, verdeeld over de drie vrouwelijke hoofdverhalen. Ben je klaar met Outer Banks nu dat die serie na vijf seizoenen stopt, dan is dit een logische volgende stap, al is de toon compleet anders.
Wat deze serie interessant maakt, is niet alleen de vraag of Lizzie Borden schuldig was. Dat blijft, meer dan 130 jaar later, onopgelost. Interessanter is de vraag die Murphy en scenarist Ian Brennan stellen: wie noemen we eigenlijk een monster, en waarom komt die term zoveel vaker bij vrouwen dan bij mannen die precies hetzelfde deden?
